على محمدى خراسانى
60
شرح رسائل (فارسى)
فلاسفه در يك امرى اختلاف دارند و هركدام هم براى مدعاى خويش ادعاى بداهت مىكنند و لا شك در اينكه يكى از اين دو نظريه خطا است و همچنين اختلافات بعدى كه برفرض تركيب آيا جسم از اجزاء متناهى تركيب يافته يا از اجزاء نامتناهى ؟ آيا جسم از اجزاء بهم پيوسته مثل حلقات زنجير تركيب يافته يا از اجزاء از هم گسسته مثل اجزاء يك من آرد مثلا ؟ و . . . با اين محاسبات چگونه مىتوان به حكم عقل اعتماد نمود و از راهى كه عقل نظرى ارائه مىكند طى طريق كرد ؟ ! اشكال : اگر شما بگوئيد جناب محدث استرابادى همان گونه كه استدلالات عقلى كثير الخطا است همچنين در مسائل نظرى فقه و علم اصول دين نيز اختلاف نظر فراوان است فى المثل نماز جمعه در عصر غيبت چه حكمى دارد ؟ واجب است ؟ يا حرام ؟ واجب عينى است ؟ يا تخييرى ؟ و . . . يا مثلا دانشمندى طرفدار سهو النبى است و ديگرى منكر آن است و . . . بنابراين اگر به اين دليل كه در علوم استدلالى اختلاف نظر وجود دارد ارزشى ندارند پس بايد به همين دليل علوم نقلى هم نبايد معتبر باشد زيرا استنباط فقهاء از آن متفاوت است و قطعا بعضى خطا است و اى چهبسا همهء آن انظار خطا باشد . جواب : محدث مذكور مىگويد : به عقيدهء من منشأ اختلاف علماء اسلام در علوم دينيه عبارتست از دخالت دادن عقل در حريم شرع يعنى فرض كنيد حديثى داريم مبنى بر اينكه پيامبر در نمازى سهو كرد اگر ما بوديم و ظاهر حديث همه علماء اسلام متفق القول سهو النبى را مىپذيرفتند ولى اينكه دو گروه شدهاند : 1 - شيخ صدوق و گروهى سهو النبى را تصديق مىكنند